Energie- & milieu-informatiesysteem voor het Vlaams Gewest

LED 

Deze lichtbronnen zijn nog steeds in volle ontwikkeling. Een producent heeft in november 2009 reeds een lichtopbrengst aangekondigd van 105 lm/W voor commercieel beschikbare witte LED’s. Volgens de vooruitzichten van de Europese lampfabrikanten verwacht men in 2014 een rendement van meer dan 170 lm/W voor commercieel beschikbare koudwitte LED’s (geschikt voor straat- en andere buitenverlichtingstoepassingen; voor warmwitte LED’s met ook nog een goede kleurweergave voor huishoudelijke toepassingen verwacht men dan een rendement te kunnen halen van meer dan 120 lm/W). (zie figuur hieronder).
Ze presteren vooral bij lage temperatuur goed en slecht bij hoge temperaturen. Het rendement van de witte LED is ook sterk afhankelijk van de kleurtemperatuur; een LED met koude lichtkleur (blauwer licht) heeft een hoger rendement dan één met warmere kleurtemperatuur.

Het gebruik in signalisatie (vooral gekleurde LED’s) is reeds lang ingeburgerd. Sinds enkele tijd worden deze lichtbronnen ook meer en meer gebruikt in monumentverlichting en zeker voor het aanstralen van gevels. Door hun hoog lichtrendement en tegelijkertijd hun smalle lichtbundel met optimale richtbaarheid kan men een hoge efficiëntie met zeer weinig strooilicht bereiken.
Er blijven nog wel enkele twijfels, zoals:

• Levensduur van elektronische hulpapparatuur afstemmen op levensduur LED omdat individuele LED of hulpapparatuur momenteel niet vervangbaar is zoals bij een klassiek verlichtingstoestel
• Lichtdepreciatie van de LED gedurende zijn levensduur

In deze lampenfamilie heeft men ook verschillende types:
• Metaalhalogenidelampen van het heldere buistype HgIHP-TC met een kwartsbrander, gekend onder de commerciële benamingen HPI-T, HQI-T, HSI-T enz.
• Metaalhalogenidelampen met gepoederde ovoïde buitenballon HgIHP-BF met een kwartsbrander, gekend onder de commerciële benamingen HPI, HQI, HSI enz
• Metaalhalogenidelampen van het heldere buistype HgIHP-TC met een keramische brander, gekend onder de commerciële benamingen CDM-T, CDO-TT, CMI-T, HCI-T enz.
• Metaalhalogenidelampen met gepoederde ovoïde buitenballon HgIHP-BF met een keramische brander, gekend onder de commerciële benamingen CDO-ET, CMI, HCI enz.
• Metaalhalogenidelampen van het heldere buistype HgIHP-TC met een keramische brander van de nieuwe generatie, gekend onder de commerciële benaming Cosmo-white.

Ingevolge de Verordening (EG) Nr. 245/2009 van de Europese Commissie van 18 maart 2009 die minimum rendementseisen oplegt aan lampen voor straatverlichting en andere gelijkaardige toepassingen zullen de meeste, huidige lamptypes met kwartsbrander ( 1 en 2) niet meer mogen verkocht worden in geheel de Europese Unie vanaf 2017.  Zie: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:076:0017:0044:NL:PDF

Metaalhalogenide lampen van het heldere buistype HgIHP-TC met een kwartsbrander

terug

Deze lampen hebben een goede lichtopbrengst, een minder lange levensduur dan een hogedruknatriumlamp, een kouder wit licht, een tamelijke tot goede kleurweergave en zijn temperatuuronafhankelijk. Deze geconcentreerde lichtbron laat het gebruik van performante gerichte verlichtingstoestellen toe. Een belangrijk nadeel van metaalhalogenidelampen is dat de lichtopbrengst snel daalt in de loop van hun levensduur, soms zelfs tot 80% na een brandduur van 4000 uur. Een herontsteking van de lamp b.v. na kortstondige stroomuitval is slechts mogelijk na volledige afkoeling d.i. na ongeveer 15 minuten. Bij sommige lampen met kwartsbrander verandert ook de lichtkleur en de kleurweergave in de loop van hun levensduur. De meeste, huidige lampen van dit type voldoen niet aan de eisen gesteld in Verordening (EG) Nr. 245/2009 voor het jaar 2017. De lampen met kwartsbrander zijn beschikbaar met een vermogen van 50 tot 2000W.

Metaalhalogenide lampen van het ovoïde type met gepoederde buitenballon HgIHP-BF met een kwartsbrander

terug

Deze lampen hebben dezelfde eigenschappen als de types met heldere buisvorm: een goede lichtopbrengst, dezelfde levensduur, een goede kleurweergave (wit) en zijn ongevoelig voor koude temperaturen. Door hun gepoederde ballonvorm is het gebruik van verlichtingstoestellen met performante spiegeloptieken niet mogelijk. Deze lamp wordt nog wel gebruikt in bepaalde oudere, decoratieve verlichtingstoestellen waar de lamp rechtstreeks zichtbaar is en waar een heldere buisvorm verblinding zou kunnen veroorzaken.

Voor nieuwe toepassingen bestaan er echter voldoende decoratieve toestellen die wel geschikt zijn voor een heldere buislamp en die een veel hoger verlichtingsrendement hebben. Een belangrijk nadeel van metaalhalogenidelampen is dat de lichtopbrengst snel daalt in de loop van hun levensduur, soms zelfs tot 80% na een brandduur van 4000 uur. Een herontsteking van de lamp b.v. na kortstondige stroomuitval is slechts mogelijk na volledige afkoeling d.i. na ongeveer 15 minuten.

Bij sommige lampen met kwartsbrander verandert ook de lichtkleur en de kleurweergave in de loop van hun levensduur. De meeste, huidige lampen van dit type voldoen niet aan de eisen gesteld in Verordening (EG) Nr. 245/2009 voor het jaar 2017.  De lampen zijn beschikbaar met een vermogen van 50 tot tot 400W.

Metaalhalogenidelamp van het heldere buistype HgIHP-TC met een keramische brander

terug

Deze lampen hebben dezelfde basiseigenschappen als de metaalhalogenidelampen met een kwartsbrander. Hun lichtopbrengst en levensduur kan iets hoger zijn, maar ze lijden ook aan lumendepreciatie gedurende hun levensduur. Deze lampen behouden echter wel hun kleureigenschappen gedurende hun levensduur. Aangezien deze lampen dezelfde grootte hebben als een gelijksoortige hogedruknatriumlamp en ook op dezelfde voorschakelapparatuur kunnen werken, kan zonder problemen overgeschakeld worden van een hogedruknatriumlamp op een metaalhalogenidelamp en omgekeerd zonder toestel of VSA te moeten vervangen. Deze geconcentreerde lichtbron laat het gebruik van performante gerichte verlichtingstoestellen toe. De lampen met keramische brander zijn beschikbaar met een vermogen van 70 tot 250W.

Metaalhalogenide lampen van het ovoïde type met gepoederde buitenballon HgIHP-BF met een keramische brander

terug

Deze lampen hebben dezelfde basiseigenschappen als de gelijkvormige metaalhalogenidelampen met een kwartsbrander. Hun lichtopbrengst en levensduur kan iets hoger zijn, maar ze lijden ook aan lumendepreciatie gedurende hun levensduur. Deze lampen behouden echter wel hun kleureigenschappen gedurende hun levensduur. Aangezien deze lampen dezelfde grootte hebben als een gelijksoortige hogedruknatriumlamp en ook op dezelfde voorschakelapparatuur kunnen werken, kan zonder problemen overgeschakeld worden van een hogedruknatriumlamp op een metaalhalogenidelamp en omgekeerd zonder toestel of VSA te moeten vervangen. Deze lamp kan nog wel gebruikt worden in bepaalde oudere, decoratieve verlichtingstoestellen waar de lamp rechtstreeks zichtbaar is en waar een heldere buisvorm verblinding zou kunnen veroorzaken. Voor nieuwe toepassingen bestaan er echter voldoende decoratieve toestellen die wel geschikt zijn voor een heldere buislamp en die een veel hoger verlichtingsrendement hebben. De lampen met keramische brander zijn beschikbaar met een vermogen van 70 tot 150W.

Metaalhalogenidelamp van het heldere buistype HgIHP-TC met een keramische brander van de nieuwe generatie

terug

Deze lampen met kleine afmetingen hebben dezelfde basiseigenschappen als alle metaalhalodgenidelampen. Hun lichtopbrengst benadert en overtreft zelfs de lichtopbrengst van de hogedruknatriumlampen. De fabrikant garandeert ook dat hun levensduur en hun lumendepreciatie gedurende hun levensduur aanzienlijk verbeterd is. Deze functionele verbeteringen hebben wel een nadelige invloed op hun kleurweergave met een KWI >60 wat echter nog steeds uitstekend is voor straatverlichting. Deze lampen hebben een specifieke lampvoet en werken ook enkel op elektronsiche voorschakelapparatuur. Door gebruik van deze nog geconcentreerdere lichtbron kunnen nog performantere gerichte verlichtingstoestellen gebruikt worden waardoor een zeer hoog verlichtingsrendement kan bereikt worden. Deze lampen met keramische brander van de nieuwe generatie zijn beschikbaar met een vermogen van 45 tot 140W.

In deze lampenfamilie heeft men de keuze tussen verschillende types:
• Standaard hogedruknatriumlampen van het heldere buistype NaHP-TC, gekend onder de commerciële benamingen SON-T, NAV-T, SHP-T enz.
• hogedruknatriumlampen van het heldere buistype NaHP-TC met verhoogd rendement, waarbij de commerciële benamingen een toevoeging krijgen als –Plus of –Super enz.
• Standaard hogedruknatriumlampen met gepoederde ovoïde buitenballon NaHP-BF, gekend onder de commerciële benamingen SON, NAV, SHP
• hogedruknatriumlampen met gepoederde ovoïde buitenballon NaHP-BF met verhoogd rendement, waarbij de commerciële benamingen een toevoeging krijgen als ‘Plus’ of ‘Super’ enz.
• Kwikvrije hogedruknatriumlampen zowel in heldere buistype als met gepoederde ovoïde buitenballon
• hogedruknatriumlampen met verhoogde kleurweergave zowel in heldere buistype als met gepoederde ovoïde buitenballon
• hogedruknatriumlampen van het heldere buistype met een witte lichtkleur

Ingevolge de Verordening (EG) Nr. 245/2009 van de Europese Commissie van 18 maart 2009 die minimum rendementseisen oplegt aan lampen voor straatverlichting en andere gelijkaardige toepassingen zullen de lamptypes 1, 3, 5, 6 en 7 niet meer mogen verkocht worden in geheel de Europese Unie vanaf 2012.  http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:076:0017:0044:NL:PDF

Deze lamp die momenteel soms nog gebruikt wordt omwille van de iets gunstigere prijs heeft grosso modo dezelfde eigenschappen als de lamp met verhoogd rendement die hierna besproken wordt. Omwille van de lagere lichtopbrengst en kortere levensduur behaalt zij in de levensduuranalyse een lagere score dan de gelijksoortige lamp met verhoogd rendement. Om deze reden wordt zij dan ook vanaf 2012 uit de markt genomen.

Hogedruknatriumlamp van het heldere buistype NaHP-TC met verhoogd rendement

terug

Deze lamp heeft een hoge lichtopbrengst gedurende haar lange levensduur, een aangename lichtkleur (goudgeel), een voldoende kleurweergave voor wegverlichting en is temperatuursonafhankelijk. Deze geconcentreerde lichtbron laat het gebruik van performante, gerichte verlichtingstoestellen toe.

Voor deze lamp geldt dezelfde opmerking als voor de standaard hoogdruknatriumlamp met heldere buisvorm. Zij verdwijnt dus ook van de Europese markt in 2012.

Deze lamp heeft ongeveer dezelfde eigenschappen als de hoogdruknatriumlamp van het heldere buistype met verhoogd rendement maar het rendement is meestal iets lager. Ze is echter niet geschikt voor straatverlichting. Door haar gepoederde ballonvorm is het gebruik van verlichtingstoestellen met performante spiegeloptieken niet mogelijk. Deze lamp wordt nog wel gebruikt in bepaalde oudere, decoratieve verlichtingstoestellen waar de lamp rechtstreeks zichtbaar is en waar een heldere buisvorm verblinding zou kunnen veroorzaken. Voor nieuwe toepassingen bestaan er echter voldoende decoratieve toestellen die wel geschikt zijn voor een heldere buislamp en die een veel hoger verlichtingsrendement hebben.

Deze lamp die momenteel soms nog gebruikt wordt omwille van milieu-overwegingen heeft dezelfde algemene eigenschappen als de andere hogedruknatriumlampen maar heeft ook weer een lagere lichtopbrengst en levensduur. Omwille van de lagere lichtopbrengst en kortere levensduur behaalt zij in de levensduuranalyse een veel lagere score dan de hoogdruknatriumlamp met verhoogd rendement. Bovendien wordt er bij de produktie van elektriciteit met steenkool ook kwik in het milieu gebracht en de kwikbalans is dan reeds negatief voor deze kwikvrije lamp. Bovendien dienen ingevolge de Europese Richtlijn 2002/96/EG van het Europees parlement en de raad van 27 januari 2003 betreffende afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) alle ontladingslampen verzameld te worden voor recyclage.  Zie: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:037:0024...

In België gebeurt dit door recupel. Zie voor info: http://www.recupel.be .

Hierdoor wordt de kwikbalans voor het milieu nogmaals ongunstiger voor de kwikvrije lampen. Om deze reden wordt zij dan ook vanaf 2012 uit de markt genomen.

Het belangrijkste verschil met de andere hogedruknatriumlampen is de verhoogde kleurweergave nl. KWI >60. Het gevolg hiervan is een fel verminderde lichtopbrengst en een kortere levensduur. Aangezien er momenteel voldoende alternatieven zijn voor deze lamp in de reeks van de metaalhalogenidelampen en gezien haar slechte score in de levensduuranalyse wordt zij eveneens van de Europese markt genomen vanaf 2012.

Deze witte hoogdruknatriumlamp met commerciële benaming ‘white SON’ is vooral op de markt gebracht voor de aanstraling van koopwaar in winkels, ter vervanging van gloei- en halogeenlampen. De belangrijkste eigenschappen zijn:

Deze lamp is minder geschikt voor buitenverlichting en ze heeft bovendien slechts een matige lichtopbrengst. Voor nieuwe installaties zijn er voldoende alternatieven in de reeks metaalhalogenidelampen.

Naargelang het type hebben deze lampen een goede tot zeer goede lichtopbrengst, ze geven wit licht met een KWI van >60 tot >90. Deze lampen zijn echter minder geschikt voor buitenverlichting doordat de lichtopbrengst sterk afneemt bij lage temperaturen.
Deze lampen zijn hoofdzakelijk beschikbaar in drie verschillende diameters en telkens in meerdere vermogens:
- Ø38mm type T12 werkt enkel op magnetische ballasten
- Ø26mm type T8 kan zowel op magnetische als op elektronische ballast werken
- Ø16mm type T5 is enkel geschikt voor gebruik op elektronische ballast.
In buitenverlichting werden meestal de lampen met grote diameter (type T12) gebruikt, eventueel voorzien van een externe strip als starthulp omdat de lampen met deze grote diameter minder ontstekingsproblemen kennen bij koude temperaturen. Doordat deze lampen relatief veel kwik bevatten, een lager rendement hebben en een lage KWI (>60) worden deze lampen ook van de Europese markt gebannen door Verordening (EG) Nr. 245/2009 van de Europese Commissie van 18 maart 2009.
Er zullen enkel nog lampen met een kleine diameter (types T8 en T5) op de markt toegelaten worden. In het gamma van de T8 lampen zijn er Europese fabrikanten die lampen op de markt brengt voor koude temperaturen, met geringe afname van de lichtopbrengst.
Een bijkomend nadeel voor het gebruik van elke fluorescentielamp in buitenverlichting is de grote afmeting van deze lamp; daardoor kan er geen gebruik gemaakt worden van verlichtingstoestellen met performante spiegeloptieken voor accentverlichting. De lampen van het type T8 en T5 zijn wel dimbaar met de geschikte elektronische voorschakelapparatuur. Deze lampen kunnen toepassing hebben in het verlichten van gevels indien de afmetingen geen bezwaar zijn.

Naargelang het type hebben deze lampen een goede tot zeer goede lichtopbrengst, ze geven wit licht met een KWI van >80 tot >90. Deze lampen zijn echter ook onderhevig aan een afnemende lichtopbrengst bij koude temperaturen en daardoor niet ideaal voor buitenverlichting.
Deze lampen bestaan in twee verschillende uitvoeringen:
- voor gebruik op elektromagnetische ballasten
- voor gebruik op elektronische ballasten.
Beide uitvoeringen zijn niet omwisselbaar. Het verdient aanbeveling om bij de aankoop van een nieuw verlichtingstoestel te kiezen voor een elektronische uitvoering omdat het systeemrendement (= lm/W waarbij de W het totale vermogen is van lamp en ballast) veel hoger is voor de lamp met elektronische ballast. In 2017 wordt de verkoop van deze lampen daarom ook verboden tengevolge van de reeds eerder vernoemde Verordening (EG) Nr. 245/2009.
Door de grote afmetingen van deze lamp kan er bovendien geen gebruik gemaakt worden van verlichtingstoestellen met performante spiegeloptieken. De lamp voor de elektronische ballast is dimbaar met de gepaste voorschakelapparatuur.

Inductielampen werken volgens hetzelfde principe en geven een gelijksoortig licht als de gewone fluorescentielampen. Doordat ze echter geen gebruik maken van sleetgevoelige elektrodes, halen zij een levensduur van 60000u.
Het elektronisch stuurapparaat dat de ontlading en de lichtopwekking veroorzaakt, stelt bepaalde eisen aan het gebruik. Deze lamp kan dan ook enkel aangekocht worden samen met en geïnstalleerd in een passend verlichtingstoestel.
Deze lamp is vooral geschikt voor gebruik op plaatsen waar het vervangen van een lamp problemen geeft, maar is door haar grote afmetingen minder geschikt voor toepassing in monumentverlichting.

Spaarlampen zijn compacte fluorescentielampen met geïntegreerde voorschakelapparatuur. Omdat zij voorzien zijn om een standaardgloeilamp te vervangen, zijn ze beschikbaar met dezelfde E14 of E27 lampvoet.
Deze lampen die enkel in kleinere vermogens beschikbaar zijn hebben dezelfde eigenschappen als de gewone fluorescentielampen. Van deze lampen zijn uitvoeringen met verschillende levensduren op de markt.
Er bestaan ook uitvoeringen meer geschikt voor buitentoepassingen.

Dit is de lamp met de hoogste lichtopbrengst: 100 tot 200 lm/W. Het gaat echter om monochromatisch geel-oranje licht. Daardoor levert deze lamp geen kleurherkenning op. Normaal geen toepassing in monumentverlichting.